۲۰:۰۳:۴۳ پنجشنبه ۷ فروردین ۱۳۹۹
فروپاشی حکمرانی جمعی در ایران و ناتوانی دولت در سیاستگذاری مقابله با کرونا و اعمال قرنطینه.
ظهور و فراگیری کروناویروس در ایران نشان داد که وضعیت سیاستگذاری در این کشور نابسامان بوده و دچار بحران سیاستگذاری عمومی و فروپاشی حکمرانی جمعی شده است. از یک‌سو دولت قادر به اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی مانند قرنطینه نبوده و از سوی دیگر شهروندان نیز حاضر به مشارکت در سیاستگذاری‌ کرونایی دولت خود نیستند.   […]

ظهور و فراگیری کروناویروس در ایران نشان داد که وضعیت سیاستگذاری در این کشور نابسامان بوده و دچار بحران سیاستگذاری عمومی و فروپاشی حکمرانی جمعی شده است. از یک‌سو دولت قادر به اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی مانند قرنطینه نبوده و از سوی دیگر شهروندان نیز حاضر به مشارکت در سیاستگذاری‌ کرونایی دولت خود نیستند.



نسیم توسعه- حکمرانی جمعی و سیاستگذاری کرونایی

 

نسیم توسعه  // اسلام ذوالقدرپور:  سیاستگذاری در شرایط بحرانی که دارای دو بخش اصلی تصمیم گیری و مدیریت بحران است، بر دو اصل مقابله با بحران و کنترل پیامدهای بحران استوار می‌باشد. در سیاستگذاری در وضعیت بحرانی که بیشتر بر مدیریت و کنترل بحران تمرکز دارد، سعی می‌شود ابتدا دامنه و پیامدهای یک بحران کنترل شده یا کاهش داده شده و سپس مقابله با اصل و ریشه بحران مورد توجه و عمل قرار گیرد.

سیاستگذاری سلامت و بهداشت را می‌توان ازجمله چالش‌های همیشگی و مهم سیاستگذاران همه دولت‌ها در عصر کنونی برشمرد. سیاستگذاری سلامت دارای ابعاد مختلفی است که افزون بر تأثیر مستقیم بر وضعیت بهداشت و سلامت شهروندان، بر مؤلفه‌های امنیت، قدرت و حاکمیت یک کشور نیز اثرگذار هستند.

سیاستگذاری ناکارآمد به خصوص در حوزه پیشگیری، پیش‌بینی و ارزیابی مسائل بهداشت و درمان موجب می‌شود تا حوزه سلامت با چالش‌های بیشتر مواجه شده و نابسامان گردد، نابسامانی و ناکارآمدی حوزه سلامت سبب افزایش نارضایتی و ناخشنودی شهروندان و در نهایت تضعیف مشروعیت و مقبولیت دولت و حاکمیت در افکار عمومی می‌گردد.

کروناویروس که اکنون به یک پدیده جهانی در مقیاس واگیری و فراگیری کم‌سابقه تبدیل شده است را می‌توان یکی از برجسته‌ترین موضوعات سیاستگذاری سلامت و بلکه اصل امنیت و بقای کشورها قلمداد نمود که برترین قدرت‌های اقتصادی، سیاسی و … جهان را نیز به چالش فراخوانده است.

قدرت‌های بزرگ و برتر جهانی چون: چین، ایتالیا، آلمان، اسپانیا، انگلیس، فرانسه، آمریکا و ایران که از پیشتازان واگیری کرونا هستند، در مواجهه با این تهدید و تنش فراگیر به سیاستگذاری‌های متفاوتی اقدام نمودند که چندان نیز کارآمد و اثربخش نبوده‌اند. یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این سیاستگذاری‌های کرونایی را باید برقراری قرنطینه در مقیاس‌های محدود یا سراسری دانست. 

قرنطینه شدید و کامل امنیتی شهر ووهان در استان هوبئی چین که ظاهراً زادگاه و منبع تاکنون تأیید شده این ویروس در جهان بوده است توسط دولت چین را به عنوان یک نمونه موفق این قرنطینه معرفی می‌کنند و نمونه‌های سراسری قرنطینه در ایتالیا، فرانسه و … که پیامدهای اثربخش آنها تاکنون مشخص نشده است.   

اما دولت ایران که تا اواخر اسفندماه ۱۳۹۸ به عنوان دومین مرکز شیوع واگیری کروناویروس در جهان معرفی شده بود، از اعلام و اجرای قرنطینه حتی در سطح محدود منطقه‌ای و استانی که مورد اصلی آن استان قم بود نیز امتناع نموده و پرسش‌ها و نارضایتی‌های گسترده شهروندان را برانگیخت!

سیاستگذاری سلامت در ایران طی دو ماه اخیر که به علت پیامدهای همه‌جانبه آن، به صراحت می‌توان آن را سیاستگذاری کرونایی نامید و به خصوص چالش قرنطینه در ایران، دارای مؤلفه‌هایی خاصی است که بر ناتوانی دولت در این حوزه و تهدید امنیت داخلی کشور دلالت دارد:

 

یکمسیاستگذاری بحرانی و ناتوانی ستادی: سیاستگذاران ایرانی نشان داده‌اند که در سیاستگذاری در حالت بحران، چندان موفق نیستند و مشکل اصلی در این نوع از سیاستگذاری را می‌توان ناشی از ناکارآمدی و ضعف ستاد سیاستگذاری بحران دانست.

یک سیاستگذاری کامل، دارای مراحل مختلفی است که در دو بخش کلی جای می‌گیرند، اول “بخش ستادی” که شامل بررسی موضوع، تصمیم‌گیری، تدوین سیاست و ابلاغ سیاست‌ها می‌گردد، دوم “بخش اجرایی” که در میدان و صحنه بحران قرار داشته و مجری سیاست‌ها هستند. در ایران به علت برخی کاستی‌های قانونی، ساختاری و حتی شخصیتی، ستادهای سیاستگذاری به نهادهای ناکارآمدی تبدیل شده‌اند که خود بحران‌زا و تا حدودی نافی امنیت می‌شوند.

در قانون اساسی ایران، اشاره‌ای به وضعیت بحرانی که مستلزم برقراری قرنطینه محدود یا حتی سراسری باشد، نشده است و تنها در اصل ۷۹ قانون اساسی به وضعیت جنگی و برقراری حکومت نظامی اشاره شده است که گویا ناظر بر قرنطینه نیست، اما تفسیر شرایط اضطراری آن را می‌توان ناظر بر وضعیت واگیری و فراگیری کرونا قلمداد نمود، این اصل قانون اساسی می‌گوید: «برقراری حکومت نظامی ممنوع است. در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن، دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی موقتاً محدودیت‌های ضروری را برقرار نماید، ولی مدت آن به هر حال نمی‌تواند بیش از سی روز باشد و در صورتی که ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس کسب مجوز کند».

در بحران کروناویروس شاهد ایجاد تشکیلاتی تحت عنوان “ستاد ملی مقابله با کرونا” به ریاست وزیر بهداشت و درمان بودیم که البته با انتقاد جدی منتقدین دولت مواجه شده و این منتقدین اعتقاد داشتند که با توجه به اهمیت موضوع، شخص حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور باید ریاست این ستاد را بر عهده بگیرند تا وزیر بهداشت به عنوان ریاست وزرات مجری اصلی سیاست‌های این ستاد، بتواند با تمرکز بیشتر به مقابله با کرونا بپردازد. اما ایجاد این ستاد بدون حضور و ریاست آقای حسن روحانی دلیلی شده است تا تصمیمات مهمی که به مسئله امنیت و بقای ایران، مانند اعلام وضعیت اضطراری و منع خروج از خانه و … مربوط می‌شوند از اختیارات این ستاد نباشد و برای چنین تصمیماتی نیاز به مکاتبه و درخواست از رئیس جمهور و گذراندن فرآیندی خاص و طولانی باشد!

هرچند نهادهای نظامی و دیگر وزارتخانه‌های کشور موظف به تبعیت و اجرای تصمیمات و مصوبات ستاد مقابله با کرونا هستند، اما حضور و سرپرستی رئیس جمهور بر چنین ستادی در شرایطی چنین بحرانی، کارآمدی و اثربخشی این شورا و مصوبات آن به ویژه در حوزه امنیت را شتاب داده و چندین برابر می‌نمود. 

البته به روشنی می‌توان گفت که دولت با کمک گرفتن و استفاده از توان و ظرفیت‌ نیروهای نظامی و امنیتی و به خصوص ارتش، سپاه پاسداران و نیروی بسیج، قرنطینه‌ای خاص و حتی وضعیت اضطراری اعلام نشده در ایران را اجرایی نموده است که البته اختیارات بسیار محدودی دارند. اما در کشورهای اروپایی نیز دولت‌های اتحادیه اروپا مانند: ایتالیا، آلمان، فرانسه و … از ارتش و نیروهای ذخیره برای کنترل اوضاع در وضعیت کرونایی و با دادن اختیارات کامل استفاده نموده‌اند.

 

دومقرنطینه و قدرت نهادهای موازی و فراقدرت دولت: در بحث قرنطینه نمودن بخش‌هایی از کشور برای مقابله بهتر با کروناویروس که بیشتر به منشأ داخلی آن یعنی استان قم مربوط می‌شود، با وجود درخواست‌های متعدد و مکرر برخی کارشناسان خبره و مسئولین وزارت بهداشت، بسیاری از نمایندگان مجلس و حتی شهروندان ایرانی، ستاد مقابله با کرونا و شخص رئیس جمهور ایران از سیاست برقراری قرنطینه امتناع نمودند و به خصوص اینکه رئیس جمهور هر گاه به سخن در مورد این بیماری پرداختند، از قرنطینه و محدودیت‌های آن بدگویی نمودند!

واقعیت در مورد قرنطینه این است که نهادهایی بسیار قدرتمندتر از ستاد مقابله با کرونا و حتی دولت هستند که از پذیرش قرنطینه امتناع نموده و در مقابل این سیاست و سیاستگذارانش به شدت مقاومت نموده و قدرت‌نمایی می‌کنند. نهادهای مذهبی، فرهنگی، اجتماعی بانفوذی که طی چند دهه اخیر بسیار قدرتمندتر از دولت بوده‌اند و دولت نیز تمایلی به رویارویی و مقابله با آنها نداشته است. 

ماجرای اختلال و نافرمانی برخی افراد در تعطیلی و بستن درب‌های حرم امام رضا(ع) در مشهد و حضرت معصومه(س) در قم، نشان داد که دولت با فشار افراد یا تشکیلاتی مواجه است که به علل مذهبی و … قادر به برقراری قرنطینه محدود حتی در حد تعطیلی و بستن درب حرم حضرت معصومه در قم نیست تا چه برسد به قرنطینه کامل استان یا شهر قم!   

حوادث اعتراضی تعطیلی حرم‌های مقدس در مشهد و قم نشان داد که اقتدار و کارآمدی دولت و حتی حاکمیت توسط برخی گروه‌های خاص مذهبی، سیاسی و اجتماعی به شدت در فشار بوده و تهدید می‌شود، که این فرایند به تهدید امنیت کشور نیز منجر خواهد شد. در حالی که حرم‌های بسیار مقدس مانند کعبه و اماکن مقدس مدینه که برای تمام مسلمان جهان مقدس شمرده می‌شوند به راحتی محدود شده و حتی تعطیل و بسته نیز شدند، دولت ایران از تصمیم‌گیری برای مسئله‌ای چنین ساده (تعطیلی حرم) که به شدت بر امنیت ایران و شهروندانش تأثیرگذار بود، عاجز است!

 

سومخودمختاری شهروندان و تهدید امنیت ملی: در کنار عدم مشارکت و همکاری بسیاری از شهروندان با دولت در فرآیند اجرای سیاست‌های ستاد ملی مقابله با کرونا، برخی شهروندان ایران در سراسر کشور از جنوب تا شمال و از غرب تا شرق کشور به اقداماتی در برخورد خودسرانه با شهروندان غیر بومی دست زدند.  

 این اقدامات خودسرانه که “آتش به اختیار” عنوان می‌شوند، با اقداماتی تند و خشن نیز همراه شده و موجب ایجاد نارضایتی و ناخشنودی مسافرین و گردشگران شده است. هر دو طرف این اقدامات یعنی شهروندان گردشگر و مسافر از یک‌سو و شهروندان بومی که مانع ورود مسافرین احتمالاً ناقل کروناویروس به شهرهای خود می‌شوند از سوی دیگر معتقدند که دولت در سیاستگذاری و برقراری قرنطینه و امنیت سلامت کشور ناتوان و ناکارآمد می‌باشد.

چنین فرآیند خودمختاری در برقراری قرنطینه و امنیت در مقابل کروناویروس را باید تهدید بزرگ برای امنیت ملی و یکپارچگی ایران قلمداد نمود، زیرا چنین رویکردی امکان ظهور و تقویت گروه‌های ستیزه‌جوی ناسیونالیست قومی و منطقه‌ای در ایران را افزایش می‌دهد.

 

چهارمسیاستگذاری بخشی از حکمرانی جمعی: سیاستگذاری که بیشتر به عنوان فرآیندی دولتی و حاکمیتی محسوب می‌گردد، دارای جلوه‌هایی از حکمرانی جمعی یا حکمرانی مشارکتی(Participatory) می‌باشد که افزون بر سیاستگذاران و مجریان آن، شهروندان نیز در این فرآیند مشارکت دارند.

در حکمرانی جمعی است که مشارکت شهروندان مورد توجه سیاستگذاران قرار داشته، سیاستگذاری عمومی و اصل سیاست‌ها بر اساس مشارکت و پذیرش شهروندان استوار می‌شود.

سیاستگذاری عمومی که حل همگانی یا دست جمعی یک مسئله، بحران یا معما تعریف می‌شود، ناظر بر فرآیندی است که دولت به عنوان تنها مرجع دارای مشروعیت اعمال قدرت و زور، بخشی مهم از وظیفه و اختیارات خود را به حل مسائل، بحران‌ها یا معماهای مطرح در افکار عمومی و کشور معطوف می‌نماید و به نمایندگی از شهروندان (جامعه) و با مشارکت آنان به حل بحران یا معما می‌پردازد. در واقع شهروندان در کنار واگذاری بخش عمده اختیارات خود به دولت که بیشتر شامل برقراری امنیت است، خود نیز باید در این فرآیند شرکت نموده و حامی دولت باشند.

در سیاستگذاری کرونایی دولت ایران و عدم برقراری قرنطینه در قم یا دیگر نقاط کشور، سیاستگذاران ارشد کشور و به‌خصوص رئیس جمهور ایران، اصل سیاستگذاری را بر حکمرانی جمعی در پرتو مشارکت، پذیرش و همکاری حداکثری شهروندان قرار داده و امیدواری بسیاری به رعایت سیاست‌های ابلاغی از ستاد ملی مقابله با کرونا از سوی شهروندان داشتند. امیدواری به مشارکت حداکثری شهروندان که تاکنون محقق نشده و بلکه به یک بحران امنیتی تبدیل شده که ضمن فروپاشی حکمرانی جمعی، اصل بقای دولت و کشور را تهدید می‌نماید.

****

سیاستگذاری کرونایی ایران به خصوص در بخش کنترل، محدودسازی و قرنطینه افراد و مناطق در مقیاس محلی و ملی نشان داد که علاوه بر پیامدهای اقتصای، سیاسی و …، دولت از ناتوانی خویش در اجرای سیاست قرنطینه به خوبی آگاهی داشته و نافرمانی شهروندان از قرنطینه را یک ضربه محکم دیگر به پرستیژ خود قلمداد نموده و حاضر نیست تا مجدداً باقیمانده مشروعیت خود را قربانی یک سیاست شکست خورده نماید!

پیامدهای امنیتی گران نمودن بنزین در آبان ماه ۱۳۹۸ و حجم گسترده اعتراضات و نارضایتی‌ها از این تصمیم دولت که همچنان گریبانگیر دولت و شخص حسن روحانی می‌باشد، سبب شده تا رئیس جمهور ایران از برقراری محدودیت‌های امنیتی منطقه‌ای، قرنطینه استانی و شهری حتی در مناطق پر خطری مانند قم نیز امتناع نموده و بلکه اصرار بر کوتاه‌مدت بودن برخی دیگر از محدودیت‌ها نیز داشته باشند! 

به هرحال ظهور و فراگیری کروناویروس در ایران نشان داد که وضعیت سیاستگذاری در این کشور نابسامان بوده و دچار بحران سیاستگذاری عمومی شده است. از یک‌سو دولت قادر به اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی مانند قرنطینه نبوده و از سوی دیگر شهروندان نیز حاضر به مشارکت در سیاستگذاری‌ کرونایی دولت خود نیستند، اما عموم شهروندان به دنبال حفظ سلامتی از مسیر اقدامات خودمختار برای حفظ سلامت و امنیت خود و خانواده خویش هستند، دولت و حاکمیت را در اجرای سیاست‌ها تنها گذاشته و این‌گونه به فروپاشی حکمرانی جمعی و حتی تهدید امنیت کشور خود نیز بی‌توجه هستند!

منبع:
سرورپارس سرور پارس نسیم توسعه نسیم توسعه نسیم توسعه نسیم توسعه
  • RSS English News

  • RSS news

    • Wolverhampton Wanderers v Arsenal: Premier League – live!
      Updates from the 5.30pm BST kick-off at MolineuxScoreboard: all today’s latest scores and resultsHow they stand: the latest Premier League tablesAnd you can email Scott here with your musings 7.24pm BST That was ultimately a very impressive performance by improving Arsenal, who went toe-to-toe with one of the best teams in the league and deservedly […]
    • Jockeys under fire after Serpentine pulls off shock with all-the-way win in Derby
      Emmet McNamara rides 25-1 shot to success at EpsomAidan O’Brien breaks record with eighth winner of ClassicA Derby run in bizarre circumstances produced a suitably extraordinary result here on Saturday, as the first three horses after a furlong and a half filled the same positions at the line a couple of minutes later while the […]
    • Chelsea v Watford: Premier League – live!
      Updates from the 8pm BST kick-off at Stamford BridgeScoreboard: Saturday’s results and latest scoresHow they stand: the latest Premier League tableAnd you can get in touch with Rob here 7.20pm BST Pre-match reading Related: Frank Lampard says Chelsea could solve set-piece problem by signing tall players 7.04pm BST Chelsea (4-3-3) Arrizabalaga; James, Christensen, Zouma, Azpilicueta; […]
    • Trump claims US on way to 'tremendous victory' over Covid-19 as cases surge – live
      President made remark in Fourth of July message at White HouseTrump says US under assault from ‘far-left fascism’ in speech US coronavirus deaths near 130,000Supreme court gives conservatives blues – what’s really going on?Sign up to our First Thing newsletter 7.18pm BST A second person has been charged in the alleged Molotov cocktail attack on […]
    • Coronavirus live news: pubs reopen in England as Catalonia announces new lockdown
      Fourth of July holiday weekend in US sees cases still surging; WHO changes timeline of how it was alerted to virus; housing estates in Melbourne locked down after outbreak. Follow all the developments liveWhat we’re learning about Covid as US states open upHow Victoria’s outbreak divided AustraliaScotland and Wales attack UK government’s shambolic travel changes […]
    • Why do Muslim states stay silent over China’s abuse of the Uighurs? | Nick Cohen
      Nations that claim to be defenders of the faith offer no protest to the concentration campsWhen China imposed trade sanctions on Norway in 2010 for honouring the imprisoned dissident Liu Xiaobo with the Nobel peace prize, it spat out a word we weren’t used to hearing from propagandists for an atheist communist regime, but should […]
    • Greenwood hits double as Manchester United thrash Bournemouth
      Bournemouth gave Manchester United an early scare but Mason Greenwood was the star act in the home side’s response with two goals, while Marcus Rashford and Anthony Martial each scored to reach 20 and become the first pair to achieve this feat for the club in the same season since Dimitar Berbatov and Javier Hernández […]
    • ‘It's so good to be back’: Jay Rayner’s first restaurant meal since lockdown
      As London’s Trullo opens its doors to its first in-house customers in 108 days the seating is restricted and the waiters visored but it’s not only its fabulous pasta that thrills the Observer’s food critic Coronavirus – latest updatesSee all our coronavirus coverageThey have just finished polishing the brass plate at the threshold of Trullo […]
    • Norwich stare at the trapdoor after Trossard seals win for Brighton
      The game is almost up for Norwich. In a week meant to herald the start of a great escape, an insipid defeat by a Brighton team heading in a different direction leaves them almost resigned to their fate.Leandro Trossard’s smart finish was enough to seal the victory that almost certainly assures Brighton’s Premier League survival […]
    • Imagine a 'New America': reclaiming the American flag – in pictures
      With the explosion of global protests and activism demanding an end to racial inequality, Jameelah Nuriddin and Erin Hammond consider the complicated relationship between African Americans and the American flag in a series of photos. The eight images capture a giant 200-year-old flag, a young black woman with a giant afro, and various postures combining […]
  • اطلاعات