۲۰:۰۳:۴۳ پنجشنبه ۷ فروردین ۱۳۹۹
فروپاشی حکمرانی جمعی در ایران و ناتوانی دولت در سیاستگذاری مقابله با کرونا و اعمال قرنطینه.
ظهور و فراگیری کروناویروس در ایران نشان داد که وضعیت سیاستگذاری در این کشور نابسامان بوده و دچار بحران سیاستگذاری عمومی و فروپاشی حکمرانی جمعی شده است. از یک‌سو دولت قادر به اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی مانند قرنطینه نبوده و از سوی دیگر شهروندان نیز حاضر به مشارکت در سیاستگذاری‌ کرونایی دولت خود نیستند.   […]

ظهور و فراگیری کروناویروس در ایران نشان داد که وضعیت سیاستگذاری در این کشور نابسامان بوده و دچار بحران سیاستگذاری عمومی و فروپاشی حکمرانی جمعی شده است. از یک‌سو دولت قادر به اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی مانند قرنطینه نبوده و از سوی دیگر شهروندان نیز حاضر به مشارکت در سیاستگذاری‌ کرونایی دولت خود نیستند.



نسیم توسعه- حکمرانی جمعی و سیاستگذاری کرونایی

 

نسیم توسعه  // اسلام ذوالقدرپور:  سیاستگذاری در شرایط بحرانی که دارای دو بخش اصلی تصمیم گیری و مدیریت بحران است، بر دو اصل مقابله با بحران و کنترل پیامدهای بحران استوار می‌باشد. در سیاستگذاری در وضعیت بحرانی که بیشتر بر مدیریت و کنترل بحران تمرکز دارد، سعی می‌شود ابتدا دامنه و پیامدهای یک بحران کنترل شده یا کاهش داده شده و سپس مقابله با اصل و ریشه بحران مورد توجه و عمل قرار گیرد.

سیاستگذاری سلامت و بهداشت را می‌توان ازجمله چالش‌های همیشگی و مهم سیاستگذاران همه دولت‌ها در عصر کنونی برشمرد. سیاستگذاری سلامت دارای ابعاد مختلفی است که افزون بر تأثیر مستقیم بر وضعیت بهداشت و سلامت شهروندان، بر مؤلفه‌های امنیت، قدرت و حاکمیت یک کشور نیز اثرگذار هستند.

سیاستگذاری ناکارآمد به خصوص در حوزه پیشگیری، پیش‌بینی و ارزیابی مسائل بهداشت و درمان موجب می‌شود تا حوزه سلامت با چالش‌های بیشتر مواجه شده و نابسامان گردد، نابسامانی و ناکارآمدی حوزه سلامت سبب افزایش نارضایتی و ناخشنودی شهروندان و در نهایت تضعیف مشروعیت و مقبولیت دولت و حاکمیت در افکار عمومی می‌گردد.

کروناویروس که اکنون به یک پدیده جهانی در مقیاس واگیری و فراگیری کم‌سابقه تبدیل شده است را می‌توان یکی از برجسته‌ترین موضوعات سیاستگذاری سلامت و بلکه اصل امنیت و بقای کشورها قلمداد نمود که برترین قدرت‌های اقتصادی، سیاسی و … جهان را نیز به چالش فراخوانده است.

قدرت‌های بزرگ و برتر جهانی چون: چین، ایتالیا، آلمان، اسپانیا، انگلیس، فرانسه، آمریکا و ایران که از پیشتازان واگیری کرونا هستند، در مواجهه با این تهدید و تنش فراگیر به سیاستگذاری‌های متفاوتی اقدام نمودند که چندان نیز کارآمد و اثربخش نبوده‌اند. یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این سیاستگذاری‌های کرونایی را باید برقراری قرنطینه در مقیاس‌های محدود یا سراسری دانست. 

قرنطینه شدید و کامل امنیتی شهر ووهان در استان هوبئی چین که ظاهراً زادگاه و منبع تاکنون تأیید شده این ویروس در جهان بوده است توسط دولت چین را به عنوان یک نمونه موفق این قرنطینه معرفی می‌کنند و نمونه‌های سراسری قرنطینه در ایتالیا، فرانسه و … که پیامدهای اثربخش آنها تاکنون مشخص نشده است.   

اما دولت ایران که تا اواخر اسفندماه ۱۳۹۸ به عنوان دومین مرکز شیوع واگیری کروناویروس در جهان معرفی شده بود، از اعلام و اجرای قرنطینه حتی در سطح محدود منطقه‌ای و استانی که مورد اصلی آن استان قم بود نیز امتناع نموده و پرسش‌ها و نارضایتی‌های گسترده شهروندان را برانگیخت!

سیاستگذاری سلامت در ایران طی دو ماه اخیر که به علت پیامدهای همه‌جانبه آن، به صراحت می‌توان آن را سیاستگذاری کرونایی نامید و به خصوص چالش قرنطینه در ایران، دارای مؤلفه‌هایی خاصی است که بر ناتوانی دولت در این حوزه و تهدید امنیت داخلی کشور دلالت دارد:

 

یکمسیاستگذاری بحرانی و ناتوانی ستادی: سیاستگذاران ایرانی نشان داده‌اند که در سیاستگذاری در حالت بحران، چندان موفق نیستند و مشکل اصلی در این نوع از سیاستگذاری را می‌توان ناشی از ناکارآمدی و ضعف ستاد سیاستگذاری بحران دانست.

یک سیاستگذاری کامل، دارای مراحل مختلفی است که در دو بخش کلی جای می‌گیرند، اول “بخش ستادی” که شامل بررسی موضوع، تصمیم‌گیری، تدوین سیاست و ابلاغ سیاست‌ها می‌گردد، دوم “بخش اجرایی” که در میدان و صحنه بحران قرار داشته و مجری سیاست‌ها هستند. در ایران به علت برخی کاستی‌های قانونی، ساختاری و حتی شخصیتی، ستادهای سیاستگذاری به نهادهای ناکارآمدی تبدیل شده‌اند که خود بحران‌زا و تا حدودی نافی امنیت می‌شوند.

در قانون اساسی ایران، اشاره‌ای به وضعیت بحرانی که مستلزم برقراری قرنطینه محدود یا حتی سراسری باشد، نشده است و تنها در اصل ۷۹ قانون اساسی به وضعیت جنگی و برقراری حکومت نظامی اشاره شده است که گویا ناظر بر قرنطینه نیست، اما تفسیر شرایط اضطراری آن را می‌توان ناظر بر وضعیت واگیری و فراگیری کرونا قلمداد نمود، این اصل قانون اساسی می‌گوید: «برقراری حکومت نظامی ممنوع است. در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن، دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی موقتاً محدودیت‌های ضروری را برقرار نماید، ولی مدت آن به هر حال نمی‌تواند بیش از سی روز باشد و در صورتی که ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس کسب مجوز کند».

در بحران کروناویروس شاهد ایجاد تشکیلاتی تحت عنوان “ستاد ملی مقابله با کرونا” به ریاست وزیر بهداشت و درمان بودیم که البته با انتقاد جدی منتقدین دولت مواجه شده و این منتقدین اعتقاد داشتند که با توجه به اهمیت موضوع، شخص حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور باید ریاست این ستاد را بر عهده بگیرند تا وزیر بهداشت به عنوان ریاست وزرات مجری اصلی سیاست‌های این ستاد، بتواند با تمرکز بیشتر به مقابله با کرونا بپردازد. اما ایجاد این ستاد بدون حضور و ریاست آقای حسن روحانی دلیلی شده است تا تصمیمات مهمی که به مسئله امنیت و بقای ایران، مانند اعلام وضعیت اضطراری و منع خروج از خانه و … مربوط می‌شوند از اختیارات این ستاد نباشد و برای چنین تصمیماتی نیاز به مکاتبه و درخواست از رئیس جمهور و گذراندن فرآیندی خاص و طولانی باشد!

هرچند نهادهای نظامی و دیگر وزارتخانه‌های کشور موظف به تبعیت و اجرای تصمیمات و مصوبات ستاد مقابله با کرونا هستند، اما حضور و سرپرستی رئیس جمهور بر چنین ستادی در شرایطی چنین بحرانی، کارآمدی و اثربخشی این شورا و مصوبات آن به ویژه در حوزه امنیت را شتاب داده و چندین برابر می‌نمود. 

البته به روشنی می‌توان گفت که دولت با کمک گرفتن و استفاده از توان و ظرفیت‌ نیروهای نظامی و امنیتی و به خصوص ارتش، سپاه پاسداران و نیروی بسیج، قرنطینه‌ای خاص و حتی وضعیت اضطراری اعلام نشده در ایران را اجرایی نموده است که البته اختیارات بسیار محدودی دارند. اما در کشورهای اروپایی نیز دولت‌های اتحادیه اروپا مانند: ایتالیا، آلمان، فرانسه و … از ارتش و نیروهای ذخیره برای کنترل اوضاع در وضعیت کرونایی و با دادن اختیارات کامل استفاده نموده‌اند.

 

دومقرنطینه و قدرت نهادهای موازی و فراقدرت دولت: در بحث قرنطینه نمودن بخش‌هایی از کشور برای مقابله بهتر با کروناویروس که بیشتر به منشأ داخلی آن یعنی استان قم مربوط می‌شود، با وجود درخواست‌های متعدد و مکرر برخی کارشناسان خبره و مسئولین وزارت بهداشت، بسیاری از نمایندگان مجلس و حتی شهروندان ایرانی، ستاد مقابله با کرونا و شخص رئیس جمهور ایران از سیاست برقراری قرنطینه امتناع نمودند و به خصوص اینکه رئیس جمهور هر گاه به سخن در مورد این بیماری پرداختند، از قرنطینه و محدودیت‌های آن بدگویی نمودند!

واقعیت در مورد قرنطینه این است که نهادهایی بسیار قدرتمندتر از ستاد مقابله با کرونا و حتی دولت هستند که از پذیرش قرنطینه امتناع نموده و در مقابل این سیاست و سیاستگذارانش به شدت مقاومت نموده و قدرت‌نمایی می‌کنند. نهادهای مذهبی، فرهنگی، اجتماعی بانفوذی که طی چند دهه اخیر بسیار قدرتمندتر از دولت بوده‌اند و دولت نیز تمایلی به رویارویی و مقابله با آنها نداشته است. 

ماجرای اختلال و نافرمانی برخی افراد در تعطیلی و بستن درب‌های حرم امام رضا(ع) در مشهد و حضرت معصومه(س) در قم، نشان داد که دولت با فشار افراد یا تشکیلاتی مواجه است که به علل مذهبی و … قادر به برقراری قرنطینه محدود حتی در حد تعطیلی و بستن درب حرم حضرت معصومه در قم نیست تا چه برسد به قرنطینه کامل استان یا شهر قم!   

حوادث اعتراضی تعطیلی حرم‌های مقدس در مشهد و قم نشان داد که اقتدار و کارآمدی دولت و حتی حاکمیت توسط برخی گروه‌های خاص مذهبی، سیاسی و اجتماعی به شدت در فشار بوده و تهدید می‌شود، که این فرایند به تهدید امنیت کشور نیز منجر خواهد شد. در حالی که حرم‌های بسیار مقدس مانند کعبه و اماکن مقدس مدینه که برای تمام مسلمان جهان مقدس شمرده می‌شوند به راحتی محدود شده و حتی تعطیل و بسته نیز شدند، دولت ایران از تصمیم‌گیری برای مسئله‌ای چنین ساده (تعطیلی حرم) که به شدت بر امنیت ایران و شهروندانش تأثیرگذار بود، عاجز است!

 

سومخودمختاری شهروندان و تهدید امنیت ملی: در کنار عدم مشارکت و همکاری بسیاری از شهروندان با دولت در فرآیند اجرای سیاست‌های ستاد ملی مقابله با کرونا، برخی شهروندان ایران در سراسر کشور از جنوب تا شمال و از غرب تا شرق کشور به اقداماتی در برخورد خودسرانه با شهروندان غیر بومی دست زدند.  

 این اقدامات خودسرانه که “آتش به اختیار” عنوان می‌شوند، با اقداماتی تند و خشن نیز همراه شده و موجب ایجاد نارضایتی و ناخشنودی مسافرین و گردشگران شده است. هر دو طرف این اقدامات یعنی شهروندان گردشگر و مسافر از یک‌سو و شهروندان بومی که مانع ورود مسافرین احتمالاً ناقل کروناویروس به شهرهای خود می‌شوند از سوی دیگر معتقدند که دولت در سیاستگذاری و برقراری قرنطینه و امنیت سلامت کشور ناتوان و ناکارآمد می‌باشد.

چنین فرآیند خودمختاری در برقراری قرنطینه و امنیت در مقابل کروناویروس را باید تهدید بزرگ برای امنیت ملی و یکپارچگی ایران قلمداد نمود، زیرا چنین رویکردی امکان ظهور و تقویت گروه‌های ستیزه‌جوی ناسیونالیست قومی و منطقه‌ای در ایران را افزایش می‌دهد.

 

چهارمسیاستگذاری بخشی از حکمرانی جمعی: سیاستگذاری که بیشتر به عنوان فرآیندی دولتی و حاکمیتی محسوب می‌گردد، دارای جلوه‌هایی از حکمرانی جمعی یا حکمرانی مشارکتی(Participatory) می‌باشد که افزون بر سیاستگذاران و مجریان آن، شهروندان نیز در این فرآیند مشارکت دارند.

در حکمرانی جمعی است که مشارکت شهروندان مورد توجه سیاستگذاران قرار داشته، سیاستگذاری عمومی و اصل سیاست‌ها بر اساس مشارکت و پذیرش شهروندان استوار می‌شود.

سیاستگذاری عمومی که حل همگانی یا دست جمعی یک مسئله، بحران یا معما تعریف می‌شود، ناظر بر فرآیندی است که دولت به عنوان تنها مرجع دارای مشروعیت اعمال قدرت و زور، بخشی مهم از وظیفه و اختیارات خود را به حل مسائل، بحران‌ها یا معماهای مطرح در افکار عمومی و کشور معطوف می‌نماید و به نمایندگی از شهروندان (جامعه) و با مشارکت آنان به حل بحران یا معما می‌پردازد. در واقع شهروندان در کنار واگذاری بخش عمده اختیارات خود به دولت که بیشتر شامل برقراری امنیت است، خود نیز باید در این فرآیند شرکت نموده و حامی دولت باشند.

در سیاستگذاری کرونایی دولت ایران و عدم برقراری قرنطینه در قم یا دیگر نقاط کشور، سیاستگذاران ارشد کشور و به‌خصوص رئیس جمهور ایران، اصل سیاستگذاری را بر حکمرانی جمعی در پرتو مشارکت، پذیرش و همکاری حداکثری شهروندان قرار داده و امیدواری بسیاری به رعایت سیاست‌های ابلاغی از ستاد ملی مقابله با کرونا از سوی شهروندان داشتند. امیدواری به مشارکت حداکثری شهروندان که تاکنون محقق نشده و بلکه به یک بحران امنیتی تبدیل شده که ضمن فروپاشی حکمرانی جمعی، اصل بقای دولت و کشور را تهدید می‌نماید.

****

سیاستگذاری کرونایی ایران به خصوص در بخش کنترل، محدودسازی و قرنطینه افراد و مناطق در مقیاس محلی و ملی نشان داد که علاوه بر پیامدهای اقتصای، سیاسی و …، دولت از ناتوانی خویش در اجرای سیاست قرنطینه به خوبی آگاهی داشته و نافرمانی شهروندان از قرنطینه را یک ضربه محکم دیگر به پرستیژ خود قلمداد نموده و حاضر نیست تا مجدداً باقیمانده مشروعیت خود را قربانی یک سیاست شکست خورده نماید!

پیامدهای امنیتی گران نمودن بنزین در آبان ماه ۱۳۹۸ و حجم گسترده اعتراضات و نارضایتی‌ها از این تصمیم دولت که همچنان گریبانگیر دولت و شخص حسن روحانی می‌باشد، سبب شده تا رئیس جمهور ایران از برقراری محدودیت‌های امنیتی منطقه‌ای، قرنطینه استانی و شهری حتی در مناطق پر خطری مانند قم نیز امتناع نموده و بلکه اصرار بر کوتاه‌مدت بودن برخی دیگر از محدودیت‌ها نیز داشته باشند! 

به هرحال ظهور و فراگیری کروناویروس در ایران نشان داد که وضعیت سیاستگذاری در این کشور نابسامان بوده و دچار بحران سیاستگذاری عمومی شده است. از یک‌سو دولت قادر به اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی مانند قرنطینه نبوده و از سوی دیگر شهروندان نیز حاضر به مشارکت در سیاستگذاری‌ کرونایی دولت خود نیستند، اما عموم شهروندان به دنبال حفظ سلامتی از مسیر اقدامات خودمختار برای حفظ سلامت و امنیت خود و خانواده خویش هستند، دولت و حاکمیت را در اجرای سیاست‌ها تنها گذاشته و این‌گونه به فروپاشی حکمرانی جمعی و حتی تهدید امنیت کشور خود نیز بی‌توجه هستند!

منبع:
سرورپارس سرور پارس نسیم توسعه نسیم توسعه نسیم توسعه نسیم توسعه
  • RSS English News

  • RSS news

    • Coronavirus live news: US deaths could reach 240,000 as UN says world faces worst crisis since WW2
      US has one 1 in 5 cases globally; global cases pass 850,000; record daily fatalities in UK, France, Italy, Spain and Russia. Follow the latest updates. White House officials predict up to 240,000 US coronavirus deathsAustralia coronavirus – live updatesThe most extreme lockdown controls around the worldSee all our coronavirus coverage 3.50am BST Japan remains […]
    • From Houseparty to Zoom: our digital lives in lockdown
      The lockdown across the world has led people to desperately seek out new tools for maintaining their work and social lives online. But UK technology editor Alex Hern argues he’s been living this way for yearsThe sudden lockdown imposed on millions of people around the world has seen a transition of nearly every aspect of […]
    • Teargas, beatings and bleach: the most extreme Covid-19 lockdown controls around the world
      Violence and humiliation used to police coronavirus curfews around globe, often affecting the poorest and more vulnerableCoronavirus – latest updatesSee all our coronavirus coverageAs coronavirus lockdowns have been expanded globally, billions of people have found that they are now faced with unprecedented restrictions. Police across the world have been given licence to control behaviour in […]
    • Trump warns of 'painful two weeks' as officials predict up to 240,000 US coronavirus deaths
      President offers unusually sombre press conference with projections that take physical distancing measures into accountCoronavirus – live US updatesLive global updatesSee all our coronavirus coverageDonald Trump has warned America to brace for a “very, very painful two weeks” as the White House projected that the coronavirus pandemic could claim 100,000 to 240,000 lives, even if […]
    • Parents with their children, home haircuts and no affairs: the virus has forced us to live in a weirdly moralistic way | Brigid Delaney
      Society is being reshaped, but did we expect it to look like this?Imagine if you just got out of a silent 40-day retreat without wifi and returned to society not knowing about the virus. What would you think had happened?My first thought would be that a plain people religious group (think Quaker, Mennonites or Amish) […]
    • Coronavirus latest: at a glance
      A summary of the biggest developments in the global coronavirus outbreakFollow our latest coronavirus blog for live news and updatesKey developments in the global coronavirus outbreak today include: Continue reading...
    • Mexican journalist gunned down in first fatal attack of 2020
      María Elena Ferral shot eight times in Veracruz stateAttacks on reporters continue despite coronavirus pandemicA Mexican journalist has been shot dead in broad daylight as violent crime in the country – and attacks on the press – continue amid the coronavirus pandemic. Related: Mexico’s human rights chief draws fury for asking if journalists have been […]
    • Trump administration revokes tribe’s reservation status in ‘power grab’
      Sign of willingness to use discretionary powers to attempt to take lands away from Native American tribes, advocacy group saysA tribe is losing reservation status for its more than 300 acres in Massachusetts, raising fears among Native American groups that other tribes could face the same fate under the Trump administration.The Mashpee Wampanoag tribe, which […]
    • Former Marseille president Pape Diouf dies after contracting coronavirus
      Club announce death of 68-year-old in SenegalDiouf was first black president of a top-tier European teamCoronavirus – latest updatesThe former Marseille president Pape Diouf has died. Earlier on Tuesday the French club revealed the 68-year-old had been suffering from coronavirus.Diouf was being treated in a hospital in Senegal, the country of his birth, after contracting […]
    • NFL says it expects to start season on time in September in front of fans
      League plans to start on schedule despite Covid-19 outbreakTeam owners also vote to expand playoffs to include 14 teamsWhile the coronavirus wreaks havoc on the global sporting calendar, the NFL said on Tuesday it plans to have a full season, including games in London and Mexico City, and to kick off on time in September.With […]
  • اطلاعات