۱۶:۰۵:۰۲ - دوشنبه ۲ مرداد ۱۳۹۶
انتظارات راهبردی از سیاست خارجی دولت جدید
ویژگی اصلی سیاست خارجی ایران در دولت یازدهم را می‌توان بهره‌گیری از سازوکارها و نشانه‌های مربوط به «دیپلماسی مضیق» دانست دکتر ابراهیم متقی:  درباره میزان موفقیت حوزه سیاست خارجی دولت یازدهم، انگاره‌های مختلفی وجود دارد. گرچه درباره میزان اثربخشی هنجارهای سیاسی و راهبردی ایران توسط حوزه دیپلماتیک در بین بخشی از گروه‌های متخصص و نخبگان […]

ویژگی اصلی سیاست خارجی ایران در دولت یازدهم را می‌توان بهره‌گیری از سازوکارها و نشانه‌های مربوط به «دیپلماسی مضیق» دانست



دکتر ابراهیم متقی:  درباره میزان موفقیت حوزه سیاست خارجی دولت یازدهم، انگاره‌های مختلفی وجود دارد. گرچه درباره میزان اثربخشی هنجارهای سیاسی و راهبردی ایران توسط حوزه دیپلماتیک در بین بخشی از گروه‌های متخصص و نخبگان سیاسی، تردیدهای غیرقابل انکاری وجود دارد، اما رای مردم به روحانی نشان می‌دهد انگاره‌های ذهنی شهروندان نسبت به روند سیاست خارجی روحانی بویژه در ارتباط با موضوعات مربوط به برنامه جامع اقدام مشترک مثبت بوده است.
 در شرایط تشکیل دولت جدید، آینده سیاست خارجی کشور از این جهت اهمیت دارد که بسیاری از وعده‌های ارائه شده به مردم و الگوهای رفتاری دولت در حوزه اقتصاد سیاسی بین‌المللی با نشانه‌هایی از ابهام و تردید همراه است.

واقعیت‌های موجود بیانگر آن است که فشارها و محدودیت‌های بین‌المللی علیه ساخت سیاسی ایران، تاثیر خود را به گونه‌ای اجتناب‌ناپذیر بر کابینه و حوزه سیاست خارجی به‌جا می‌گذارد. کابینه جدید نمی‌تواند ادعا کند که در شرایط محدودیت ساختاری قرار دارد.

سیاست‌ها را می‌توان انعکاس بازتولید قابلیت‌های اجرایی حوزه دیپلماسی در پیوند با نیازهای عمومی ساختار دانست. واقعیت‌های موجود بیانگر آن است که در چهار سال گذشته، نشانه‌هایی از افزایش تهدید و حتی تحریم علیه ایران مشاهده می‌شود. قطعنامه سازمان همکاری اسلامی استانبول در سال ۲۰۱۶ را می‌توان نمادی از گسست روندهای سیاست خارجی در فضای منطقه‌ای دانست. نشانه‌های دیگری از محدودیت اقتصادی، تهدید سیاسی و دیپلماسی اجبار در حوزه قابلیت راهبردی ایران وجود دارد که در پوشش و محاق «دیپلماسی خنده» قرار گرفته است.

هم‌اکنون این پرسش مطرح می‌شود که دولت روحانی چه انگاره‌هایی را در حوزه سیاست خارجی دولت دوازدهم باید در دستور کار قرار دهد تا به نتایج موثرتری نائل شود. واقعیت آن است که شرایط عمومی کشور به لحاظ نشانه‌های تاثیرگذار اقتصاد سیاسی بین‌المللی مطلوب نخواهد بود.

بسیاری از مولفه‌های تهدید، آثار خود را در آینده منعکس می‌سازد. به همین دلیل است که دولت نیازمند بهر‌ه‌گیری از سازوکارهایی در حوزه سیاست خارجی است که اول میزان قدرت ملی را ارتقا دهد و دوم، نشانه‌های تهدید را کنترل و ترمیم کند.تصویر انتظارات راهبردی از سیاست خارجی دولت جدید

ضرورت‌ها و محورهای اصلی سیاست خارجی ایران توسط مقام معظم رهبری مورد تاکید قرار گرفته است. هر یک از این نشانه‌ها به عنوان بخشی از جهت گیری و نقش ملی سیاست خارجی ایران در دولت دوازدهم تلقی می‌شود.

محور اول را باید در پشتیبانی سیاست خارجی از اقتصاد سیاسی و اقتصاد مقاومتی دانست.

هم‌اکنون طیف گسترده‌ای از نهادهای دیپلماتیک کشورهای مختلف، جهت گیری سیاست خارجی خود را براساس ضرورت‌ها و نشانه‌های اقتصادی تبیین و سازماندهی کرده‌اند.

کشورهایی که دارای استراتژی صادرات‌محور هستند، تلاش دارند تا در حوزه کالاهای مصرفی میزان مبادلات اقتصادی را با ایران ارتقا دهند. بخش قابل‌توجهی از فعالیت این گروه از کشورها توسط وزارت امور خارجه و نهادهای دیپلماتیک سازماندهی می‌شود. تحقق چنین اهدافی بیانگر آن است که ساختار دیپلماتیک صرفاً به کارهای تشریفاتی، پروتکلی و بروکراتیک مبادرت نمی‌کند، بلکه هرگونه فرآیند اقتصادی در سیاست خارجی نیازمند آن است که تحرک دیپلماتیک، محور اصلی مبادله اقتصادی شود.

محور دوم در روند سیاست خارجی دولت دوازدهم مربوط به حوزه مقاومت است. جبهه مقاومت بخشی از واقعیت راهبردی کنش دفاعی، امنیتی و دیپلماتیک ایران محسوب می‌شود. نقش‌یابی جبهه مقاومت در سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی زمانی حاصل می‌شود که سیاست‌ها از مشروعیت ساختاری و بین‌المللی برخوردار شوند. طرح موضوعاتی همانند بازنگری در جهت گیری سیاست خارجی ایران برای گذار از «دولت منطقه‌ای» نشانه‌ نادیده گرفتن ضرورت‌های ژئوپلتیکی محسوب می‌شود.

کشوری که در ژئوپلتیک بحران و آشوب قرار دارد، نیازمند آن است که موقعیت ساختاری خود را در فضای بحرانی، ارتقا دهد.

نادیده گرفتن ضرورت‌های ساختاری و راهبردی دوران گذار در حوزه مقاومت، میزان قدرت چانه‌زنی ایران را کاهش می‌دهد. واقعیت آن است که حوزه مقاومت بخشی از «مزیت نسبی سیاست خارجی ایران» خواهد بود. نادیده گرفتن مزیت نسبی ایران در جبهه مقاومت همانند آن است که نقش پتروشیمی و توسعه میادین نفتی عسلویه و پارس جنوبی مورد انکار قرار گیرد. شناخت و فعال‌سازی حوزه مزیت نسبی می‌تواند زمینه ارتقای دستاوردهای اقتصادی و راهبردی کشورها را به وجود آورد.

سومین محور در ضرورت‌های سیاست خارجی را باید نگرش موسع نسبت به حوزه تحرک دیپلماتیک دانست. به همین دلیل است که می‌توان از مفهوم «دیپلماسی موسع» برای تبیین جهت گیری سیاست خارجی ایران بهره گرفت. دیپلماسی موسع به مفهوم آن است که کشورها نیازمند بهره‌گیری از ارتقا به سطوح همکاری با طیف گسترده‌ای از بازیگران هستند. محدودسازی حوزه مانور سیاسی نمی‌تواند زمینه‌های لازم را برای پیشبرد اهداف دیپلماتیک، سیاسی، اقتصادی و راهبردی ایران در شرایط تهدید به وجود آورد.

ویژگی اصلی سیاست خارجی ایران در دولت یازدهم را می‌توان بهره‌گیری از سازوکارها و نشانه‌های مربوط به «دیپلماسی مضیق» دانست. نشانه‌های دیپلماسی مضیق را می‌توان در تلاش فراگیر برای ارتقای سطح همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک با چند کشور محدود دانست؛ کشورهایی که محور اصلی سیاست خارجی آنان بر محدودسازی و سد نفوذ ایران قرار داشته است. واقعیت آن است که به‌رغم برنامه جامع اقدام مشترک، تغییر چندانی در روند سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ حاصل نشده است.

ارزیابی‌های واقع‌بینانه و بدون جهت گیری جناحی، بیانگر این واقعیت است که هنوز ایران به عنوان اصلی‌ترین تهدید در سند امنیت ملی کشورهای جهان غرب قرار دارد. در چنین شرایطی هیچ کارگزاری نمی‌تواند ادعا داشته باشد که ایران از «وضعیت امنیتی» خارج شده است.

وقتی سند امنیت ملی و انگاره‌های کنش دیپلماتیک قدرت‌های بزرگ جهان غرب بر ضرورت محدودسازی، مقابله و افزایش تحریم ایران تاکید دارد، طبیعی است که محدودیت‌های راهبردی نیز علیه ایران ایجاد خواهد شد. گذار از چنین تهدیداتی نیازمند متنوع‌سازی عرصه‌های کنش سیاست خارجی ایران محسوب می‌شود.

منبع: جام جم

منبع:
سرورپارس سرور پارس نسیم توسعه نسیم توسعه نسیم توسعه نسیم توسعه
  • RSS English News

  • RSS news

    • Jamal Khashoggi is dead, Saudi Arabian state television confirms
      Fight ‘broke out between Khashoggi and others at consulate’Gen Ahmed al-Asiri sacked from intelligence positionSaudi Arabia has admitted journalist Jamal Khashoggi, who disappeared after visiting the country’s consulate in Istanbul on 2 October, is dead. Riyadh claimed, however, that he was killed in a “fight” with Saudi officials. Related: Don’t let my friend Jamal Khashoggi’s […]
    • Lewis Hamilton fastest in US Grand Prix practice as Sebastian Vettel is punished
      • German is handed three-place grid penalty• Mercedes driver can win title in Sunday’s raceThe second practice session in rainy Austin looked set to be a damp squib until Lewis Hamilton emerged for a 10-minute period that underlined why he is poised to win his fifth Formula One title at a circuit he routinely dominates.With […]
    • Theresa May seeks Brexit compromises as fear of no-deal exit looms larger
      Sticking points within Tory party remain as Michel Barnier blames ‘complex’ politics in Westminster for delaysTheresa May will test the tolerance of her cabinet for fresh Brexit compromises on Tuesday, with Britain’s negotiators desperate for a breakthrough in time to convince EU leaders to convene a crunch summit next month.With no European council formally scheduled […]
    • Leicester Tigers finally bare their teeth as Manu Tuilagi savages sorry Scarlets
      • Leicester 45-27 Scarlets• Tigers score five tries with big centre powering over for fourthLeicester and England have both been waiting a long time for a rejuvenated Manu Tuilagi and finally the big man is back.With his national coach, Eddie Jones, in attendance, the fit-again centre chose the perfect night to produce his most compelling […]
    • Chelsea’s Maurizio Sarri humble before first encounter with José Mourinho
      • Italian cannot compare himself to former Chelsea manager• ‘Mourinho is a coach who has won everything, everywhere’Maurizio Sarri has said he is “lucky” to find himself in direct opposition to José Mourinho and does not yet consider himself worthy of favourable comparisons to the Manchester United manager, whom he rates as one of the […]
    • Oldest Brazilian human fossil Luzia found amid National Museum debris
      Museum director Alexander Kellner said the fossil was broken and 80% of its pieces had been recoveredOne of the most prized possessions of Brazil’s National Museum has been found amid debris after a huge fire on 2 September sent the building up in flames. Related: Project to salvage images of collection lost in fire as […]
    • UK joins chorus of disapproval after Trump praises assault on Guardian reporter
      Trump lauded ‘tough cookie’ Greg Gianforte at Montana rallyUK PM: violence against reporters ‘completely unacceptable’Support the Guardian’s fearless, independent journalism. Make a contribution nowThe British government has joined press freedom advocates and journalists in expressing dismay and disgust with Donald Trump’s remarks at a rally, where he praised the unprovoked assault on a Guardian US […]
    • Moscow bans ceremony honouring victims of Stalin’s Terror
      Organisers of event where names of victims are recited say withdrawal of permission is outrageous Moscow city authorities have refused permission for an annual ceremony honouring victims of Soviet dictator Josef Stalin, according to Russia’s most prominent human rights group.Memorial, the country’s oldest rights group, has held a 12-hour ceremony every year on 29 October […]
    • US charges Russian woman with interfering in 2018 midterms
      Elena Khusyaynova accused of using social media to sow discord and stoke conflict among voters on controversial topicsA Russian woman has been charged by the US government with interfering in the 2018 midterm elections. Related: Paul Manafort to appear in court in prison jumpsuit to work out sentencing details Continue reading...
    • Caravan of 3,000 Central American migrants crosses into Mexico
      Mexico has drafted in two planeloads of police to borderMigrants hoping to reach US despite Trump’s hostilityTrump baselessly claims Democrats are behind migrant caravanThousands of Central American migrants have defied Donald Trump and streamed over the international bridge from Guatemala into Mexico, where some clashed with riot police in an attempt to continue their journey […]
  • اطلاعات